Nazir susur, məktəblər hərəkətə keçir: Hicab məsələsində konstitusiya NƏ DEYİR?

Təhsildə hər yeni qayda yalnız onun qəbul edilməsi ilə deyil, necə tətbiq olunması ilə də qiymətləndirilməlidir. Xüsusilə, söhbət məktəb yaşlı uşaqlardan, onların təhsil hüququndan, valideynlərin narahatlığından və müəllimlərin məsuliyyətindən gedirsə, cəmiyyətə aydın izah verilməsi zəruridir
Son günlər məktəblərdə hicabla bağlı yaranan müzakirələr də bu baxımdan ciddi suallar doğurur. Məktəblərə hicablı şagirdlərin dərsə buraxılmaması barədə tapşırıqlar verildiyi bildirilir. Bu məlumatların rəsmi sənədlə təsdiqlənib-təsdiqlənmədiyi ayrıca araşdırılmalıdır. Lakin məsələ ətrafında yaranan narahatlığın özü belə Elm və Təhsil Nazirliyinin aydın mövqe bildirməsini zəruri edir.

Cənab nazir Emin Əmrullayev, məktəblərdə belə bir həssas məsələ ilə bağlı suallar yaranırsa, niyə ictimaiyyətə ətraflı açıqlama verilmir? Niyə valideynlər, müəllimlər və məktəb rəhbərləri bu məsələnin necə tətbiq ediləcəyini aydın şəkildə bilmirlər?


Bəli, Nazirlər Kabinetinin qərarı var. Bəs Konstitusiya?

Biz Nazirlər Kabinetinin qərarını görməzdən gəlmirik. 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarla dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim formalarına dair qaydalara dəyişiklik edilib. Sənəddə geyim formasının vahidliyini pozan və ümumi təhsilin dünyəvilik prinsipinə uyğun olmayan digər geyim elementlərinə yol verilmədiyi qeyd olunur. Eyni zamanda, bu tələblərə riayət olunması ilə bağlı məsələlərin məktəbin Pedaqoji Şurası tərəfindən həll edilməsi nəzərdə tutulur. Ancaq hüquqi müzakirə burada bitmir. Qərarın hansı qaydanı müəyyən etməsi ilə onun məktəbdə necə tətbiq edilməsi eyni məsələ deyil. Hər bir tətbiq Konstitusiyanın və qanunların tələbləri çərçivəsində həyata keçirilməlidir.

Azərbaycan Respublikası Konstitusiyasının 7-ci maddəsi dövlətimizin hüquqi və dünyəvi dövlət olduğunu təsbit edir. 18-ci maddənin üçüncü hissəsi dövlət təhsil sisteminin dünyəvi xarakterini müəyyən edir. Bu müddəalar təhsil sisteminin dünyəvi əsaslarla fəaliyyət göstərməsinin hüquqi dayaqlarıdır.

Lakin Konstitusiyanın digər müddəaları da eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir.

Konstitusiyanın 25-ci maddəsi dinindən və əqidəsindən asılı olmayaraq hər kəsin hüquq və azadlıqlarının bərabərliyini təmin edir və bu əsaslarla hüquqların məhdudlaşdırılmasını qadağan edir.
42-ci maddə hər bir vətəndaşın təhsil hüququnu, dövlət tərəfindən pulsuz və icbari ümumi orta təhsilin təmin edilməsini təsbit edir. 71-ci maddə isə insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının yalnız Konstitusiyada və qanunlarda nəzərdə tutulan əsaslarla məhdudlaşdırıla biləcəyini, belə məhdudiyyətlərin qarşıya qoyulan məqsədə mütənasib olmalı olduğunu müəyyən edir.

Beləliklə, müzakirə yalnız məktəbli geyiminin vahidliyi məsələsindən ibarət deyil. Eyni zamanda, müəyyən edilmiş qaydanın hansı hüquqi əsasla, hansı həddə və hansı üsulla tətbiq edilməsi də aydınlaşdırılmalıdır.

Burada bir məqamı da xüsusi vurğulamaq lazımdır: Konstitusiyanın dünyəvi təhsil prinsipi geyim qaydalarını müzakirə etməyə hüquqi əsas yaratsa da, konkret şagirdin təhsil müəssisəsinə ümumiyyətlə buraxılmamasının qanuniliyini avtomatik həll etmir. Belə bir addımın hüquqi əsası ayrıca izah edilməli və qiymətləndirilməlidir.

Məktəb qaydanı tətbiq etməlidir, yoxsa uşağın təhsil hüququ ilə bağlı qərar verməlidir? Ən həssas məqam da budur. Məktəb direktorları və müəllimlər dövlətin müəyyən etdiyi qaydaları icra etməlidirlər. Ancaq onlar da bilməlidirlər ki, həmin qaydaların tətbiq sərhədi haradan keçir. Valideyn də övladının məktəbdə hansı tələblə üzləşdiyini və bu tələbin hüquqi əsasını bilməlidir.

Əgər hicablı şagirdin məktəbə buraxılmaması barədə konkret göstəriş verilibsə, həmin göstərişin yazılı forması, hüquqi əsası və icra mexanizmi ictimaiyyətə açıqlanmalıdır. Əgər söhbət yalnız müəyyən edilmiş məktəbli geyiminə riayət edilməsindən gedirsə, bu da aydın şəkildə izah olunmalıdır. Çünki geyim qaydasına əməl edilməməsi ilə uşağın təhsil prosesindən kənarda qalması arasında ciddi fərq var. Hər iki məsələni eyni məna daşıyan anlayış kimi təqdim etmək olmaz.

Bu gün şagirdlər, sabah müəllimlər…

Məsələ bununla da bitmir. 6 oktyabr 2026-cı il tarixində Nazirlər Kabineti dövlət ümumi təhsil müəssisələrində təhsilverənlərin geyimi ilə bağlı ayrıca tələbləri təsdiq edib. Beləliklə, həm şagirdlərin, həm də müəllimlərin geyimi ilə bağlı qaydalar ictimai müzakirə mövzusuna çevrilib. Bu şəraitdə aydın izahın verilməsi daha da vacibdir. Müəllimlər də bilməlidirlər ki, yeni tələblər onlara necə şamil edilir və hansı geyim elementləri ilə bağlı konkret məhdudiyyətlər nəzərdə tutulur.

Təhsil müəssisəsi qeyri-müəyyənlik içində qala bilməz. Məktəb rəhbərliyi hər gün valideynlərlə ünsiyyətdə olan, uşaqlarla işləyən tərəfdir. Qaydanın məzmunu aydın izah edilmədikdə, yaranan gərginliyin ilk ünvanı da elə məktəb olur.

Cənab nazir, cəmiyyət açıqlama gözləyir!

Elm və Təhsil Nazirliyi bu məsələni yalnız məktəblərin üzərinə buraxmamalıdır. Nazirliyin vəzifəsi təkcə qərarların icrasını tələb etmək deyil, onların tətbiqi ilə bağlı yaranan suallara da aydınlıq gətirməkdir. Cəmiyyətə bildirilməlidir: hicablı şagirdlərlə bağlı məktəblərə konkret göstəriş verilibmi? Verilibsə, bu göstəriş hansı hüquqi sənədə əsaslanır? Məktəbli geyimi qaydalarına əməl etməyən şagirdə münasibətdə hansı tədbirlər nəzərdə tutulur? Belə hallarda uşağın dərsdən kənarda qalmasının qarşısını almaq üçün hansı mexanizm tətbiq edilməlidir?

Bunlar nə kiminsə dini inancını müdafiə etmək, nə də dünyəvi təhsil prinsipini mübahisə altına almaq cəhdidir. Bunlar hüquqi aydınlıq tələb edən suallardır. Dövlətin dünyəviliyi də, təhsil sistemində vahid qaydaların olması da, vətəndaşın Konstitusiya ilə qorunan hüquqları da hüquqi müstəvidə birlikdə nəzərdən keçirilməlidir.

Cənab nazir, susqunluq bu suallara cavab deyil. Məktəblərin, müəllimlərin və valideynlərin aydınlığa ehtiyacı var. Həssas məsələlərdə qeyri-müəyyənlik nə uşaqların, nə də təhsil sisteminin xeyrinədir.

Təhsilmedia.org olaraq hesab edirik ki, bu məsələdə rəsmi açıqlama verilməli, tətbiq edilən tələblərin hüquqi əsası ictimaiyyətə izah olunmalı və şagirdlərin təhsil hüququnun qorunması ilə bağlı suallar cavablandırılmalıdır. Çünki qaydalar vacibdir. Amma qaydaların hüquqa uyğun, aydın və düzgün tətbiqi də ən azı onlar qədər vacibdir.

Hörmətlə, Sakit Muradov, Təhsilmedia.org-un baş redaktoru

Bakunews.tv